เรื่องโดย ต่อจรัส พงษ์สาลี

สวัสดีครับ กลับมาเจอกันอีกครั้งตามสัญญานะครับ หลังจากที่ผมได้เล่าเรื่องเกี่ยวกับเทศกาลตุ๊กตา และวันเด็กผู้หญิงเมื่อต้นเดือนมีนาคมที่ผ่านมา ตอนนี้วันเวลาก็ผ่านมาถึงอีกเทศกาลหนึ่งอีกแล้วครับ นั่นคือ เทศกาลวันเด็ก (ผู้ชาย) ซึ่งทางการญี่ปุ่น นับว่า เป็นวันเด็ก こどもの日 : こどものひ และนับเป็นวันหยุดราชการ

วันเด็ก (ผู้ชาย) นี้ เป็นวันเทศกาลหนึ่งในห้าของเทศกาลประจำฤดูกาล 五節句 : ごせっく （ gosekku ）เรียกว่า 端午の節句 : たんごのせっく （ tango no sekku ）ที่ปฏิบัติสืบต่อกันมาเป็นธรรมเนียม

	端 : はし、はた : タン	hashi, hata : tan	หมายถึง เริ่มต้น
	午 : うま : ゴ	uma : go	ความหมายจริงๆ แล้วหมายถึง ม้า แต่ในที่นี้หมายถึง เลขห้า

เมื่อนำมาเขียนรวมกันให้ความหมายว่า 5月最初の午の日 : 5 がつさいしょのうまのひ ซึ่งในความเป็นจริงแล้ว ไม่ได้มีความหมายเฉพาะเจาะจงลงไปว่า คือวันที่ 5 เดือน 5 แต่อย่างใด แต่ไม่ทราบว่าตั้งแต่เมื่อไหร่ ที่มีการนำเสียง go ที่เหมือนกันของการอ่านออกเสียงอักษรคันจิ 午 : ご และ 五 : ごมาแทนกัน ทำให้ 端午の節句 : たんごのせっく กลายเป็นวันที่ 5 ของเดือน 5 ไปโดยปริยาย ซึ่งนับว่าเป็นสำคัญวันหนึ่งที่ทำ 厄払い : やくばらい （yakubarai） หรือการปัดเป่าสิ่งชั่วร้ายออกไปจากชีวิต

ประเพณี 端午の節句 : たんごのせっく นี้ คาดว่าเริ่มมีขึ้นในญี่ปุ่นเมื่อประมาณสมัยนารา ต่อกับสมัยเฮอัน ซึ่งเป็นช่วงที่เริ่มมีการนำ 五節句 หรือประเพณีเกี่ยวกับชีวิตทั้ง 5 เข้ามาใช้ ซึ่งมีธรรมเนียมปฏิบัติโดยทำการขจัดปัดเป่าสิ่งชั่วร้ายออกไปจากชีวิต ในช่วงสมัยเอโดะ ถือว่าเป็นประเพณีของเด็กผู้ชาย และในปี 1948 ทางรัฐบาลญี่ปุ่นได้กำหนดให้วันที่ 5 พฤษภาคมของทุกปีเป็นวันเด็ก こどもの日（kodomo no hi）และให้ถือเป็น 祝日: しゅくじつ （shukujitsu）หรือวันหยุดเฉลิมฉลองอีกวันหนึ่งด้วยตั้งแต่นั้นมา สัญลักษณ์ประจำวันเด็กของญี่ปุ่นที่เห็นกันอยู่ในปัจจุบันนี้ คือ ธงรูปปลาคาร์ฟ 鯉幟 : こいのぼり （koi nobori） และการประดับตุ๊กตาชุดนักรบ 5 月人形 : がつにんぎょう

	祝　 : いわ・う：シュク	iwa・u : shuku	ฉลอง
	日 : ひ　：　ジツ	hi : jitsu	วัน
	鯉 : こい	koi	ปลาคาร์ฟ
	幟 : のぼり	nobori	ธงมีสัญลักษณ์ประจำตระกูล

ซึ่งในตอนแรกเป็นการฉลองวันเด็กสำหรับเด็กผู้ชาย แต่ปัจจุบันนี้ถือเป็นการฉลองวันเด็กทั้งเด็กผู้ชายและเด็กผู้หญิง ซึ่งนับได้ว่าเป็นธรรมเนียมปฏิบัติวันเดียวในห้าวันของ 五節句 : ごせっく ที่ได้รับการยอมรับอย่างเป็นทางการ

ตามตำนานนั้นกล่าวว่า ในสมัยจีนโบราณนั้นในวัน 端午の節句 : たんごのせっく นี้ จะต้องออกไปหาหญ้าสมุนไพรที่เรียกว่า 菖蒲 : しょうぶ (shoubu) มาต้มอาบเพื่อให้ร่างกายแข็งแรง และเป็นการขจัดสิ่งชั่วร้ายออกไป เมื่อประเพณีดังกล่าวถูกนำมาสู่สังคมญี่ปุ่น ได้เริ่มแพร่หลายจากสังคมในพระราชวัง มาสู่บรรดาตระกูลนักรบ ทำให้ประเพณีนี้เป็นประเพณีเพื่อการเฉลิมฉลองในสมัยเอโดะ ทางรัฐบาลโชกุนได้ให้ความสำคัญกับวันที่ 5 เดือน 5 บรรดาไดเมียวและทหารใกล้ชิดโชกุนได้เตรียมเครื่องแต่งกายที่ใช้ในงานพิธี 式服 : しきふく （shikifuku）เพื่อเป็นของขวัญส่งไปยังปราสาทเอโดะ

หลังจากนั้นในหมู่บรรดาบ้านตระกูลนักรบ เมื่อมีเด็กผู้ชายถือกำเนิดมาจะนำธงสัญลักษณ์ประจำตระกูล หรือสิ่งที่มีสัญลักษณ์รูปม้าไปติดไว้ที่หน้าประตูทางเข้าบ้าน และเมื่อธรรมเนียมดังกล่าวแพร่หลายไปยังประชาชนทั่วไป เนื่องจากประชาชนทั่วไปไม่ได้รับอนุญาตให้มีติดตั้งธงประจำตระกูลได้ จึงได้มีการปรับเปลี่ยนธงประจำตระกูลให้เป็นธงรูปปลาคาร์ฟ 鯉 : こい (koi) เพื่อเป็นการอธิฐานเพื่อความเป็นสิริมงคลและความเจริญก้าวหน้า

เราทราบถึงที่มาของการประดับธงปลาคาร์ฟไปแล้วนะครับ แต่เรายังขาดอีกสิ่งหนึ่งที่เป็นสัญลักษณ์สำคัญของวันเด็กของญี่ปุ่นไป นั่นคือการประดับตุ๊กตาชุดนักรบ　ในตอนกลางของสมัยเอโดะนั้นบรรดาตระกูลนักรบได้เริ่มทำการประดับชุดเกราะ (ของจริง) 甲冑 : かっちゅう （kacchuu）พร้อม ๆ กับติดธงประจำตระกูลที่หน้าทางเข้าบ้านเมื่อมีเด็กผู้ชายเกิดในบ้านอย่างที่กล่าวมาข้างต้นในเดือน 5 ส่วนประชาชนทั่วไปนั้น เนื่องจากไม่มีชุดเกราะ จึงมีการทำตุ๊กตานักรบ มาติดตั้งแทน บางครั้งเรียกกันง่าย ๆ ว่า ตุ๊กตาเดือน 5 หรือ 5月人形 : 5がつにんぎょう （ 5 gatsu ningyou ）ทั้งนี้เพราะความเชื่อที่ว่าชุดเกราะเป็นเครื่องป้องกันตัว ดังนั้นจึงประดับเพื่อให้ปกป้องคุ้มครองเด็กผู้ชายที่ถือกำเนิดมาในครอบครัว และเพื่อเป็นการขออำนวยพรให้เด็กที่เกิดมาได้เติบโต มีความเข้มแข็งสง่างามเยี่ยงบรรดานักรบ

การประดับตุ๊กตาเดือน 5 ในปัจจุบันนี้ มีพัฒนาการหลากหลายรูปแบบเช่นเดียวกับตุ๊กตาฮินะ ของเทศกาลวันเด็กผู้หญิง ทั้งนี้เนื่องจากสภาพบ้านเรือนและครอบครัวในปัจจุบันของคนญี่ปุ่น ไม่เอื้ออำนวยต่อการประดับอะไรที่ใช้เนื้อที่มากนัก ทำให้ชุดตุ๊กตาเดือน 5 ได้รับการออกแบบให้มีความกระทัดรัดมากขึ้น จากรูปแบบดั้งเดิมซึ่งเป็นแบบเต็มชุด มีหลายชั้น เป็นแบบที่มีชั้นเดียว มีตู้กระจกจัดใส่ไว้โดยเฉพาะ รูปแบบส่วนใหญ่จะมีแบบ หมวกนักรบ 兜飾り : かぶとかざり ชุดเกราะ 鎧飾り : よろいかざり ตุ๊กตาที่สวมใส่ชุดนักรบ 大将飾り : たいしょうかざり

	兜　 : かぶと	kabuto	หมวกนักรบ
	鎧 ：　よろい	yoroi	ชุดเกราะ
	大将 : たいしょう	taishou	ทหาร
	飾り : かざり	kazari	ประดับ ติดตั้ง

兜　: かぶと kabuto หมวกนักรบ

鎧 ：　よろい yoroi ชุดเกราะ

大将 : たいしょう taishou ทหาร

ซึ่งนอกเหนือจากตุ๊กตานักรบแล้ว ยังมีการทำเป็นรูปของตัวเอกในตำนาน เช่น โมโมทาโร่ คินทาโร่ บางครั้งยังอาจเป็นรูปมิกกี้เมาส์อีกด้วย แต่อย่างไรก็ตามในบรรดาการประดับตุ๊กตาชุดนักรบนั้น สิ่งประกอบสำคัญที่จะเห็นอยู่เสมอคู่กับชุดเกราะ หรือ หมวกนักรบ คือ ธนู และดาบซามุไร

สำหรับเรื่องราวของเทศกาลต่อไป หลังจากวันเด็กนี้แล้วนั้น คือเทศกาลทานะบาตะซึ่งฉลองกันในเดือนกรกฎาคมนะครับ ผมจะพยายามสรรหาสาระมาบอกกล่าวกันต่อไป คอยติดตามนะครับ

ป้ายที่ 17 : 消費税制度 ระบบภาษีบริโภค

กลับหน้าหลัก "เรียนจากป้ายสไตล์ญี่ปุ่น"

ติดตามอ่านคอลัมน์ " เรียนจากป้ายสไตล์ญี่ปุ่น " ได้เป็นประจำที่นิตยสารการศึกษาวันนี้