เรื่องโดย อัษฎายุทธ ชูศรี

คำว่า “ มารยาท” ในภาษาญี่ปุ่นนั้นมีอยู่หลายคำ ในปัจจุบัน คำว่า 「マナー」( Manner ) ดูจะเป็นคำที่ใช้บ่อยๆ ทีเดียว “ มารยาท” ที่จะพูดถึง ณ ที่นี้ คือมารยาทต่างๆ บนรถไฟ เนื่องจากเรื่องของมารยาท เป็นเรื่องสิ่งที่ควรกระทำ ไม่ใช่กฎระเบียบตายตัว การจะบังคับขู่เข็ญให้ทุกคนกระทำตามจึงยากยิ่งกว่ากฎ ระเบียบเพราะไม่มีบทลงโทษหากฝ่าฝืน มีแต่เพียงคำตัดสินว่า “ เสียมารยาท” (失礼: shitsurei ) หรือ “ ไร้มารยาท” (無礼: burei ) หรือ “ ดูไม่น่ามอง” (行儀悪い: gyougi-warui ) ดังนั้น การรณรงค์ให้รักษามารยาท จึงปรากฏแต่เพียงป้ายชักชวนเท่านั้น


失礼 :しつれい

shitsurei เสียมารยาท
無礼 : ぶれい burei ไร้มารยาท
行儀悪い : ぎょうぎわるい gyougi-warui ดูไม่น่ามอง

ระบบขนส่งมวลชนของญี่ปุ่นนั้นก้าวหน้าไปมาก ผู้คนจึงใช้บริการอย่างแน่นขนัด มารยาทอันดับต้นๆ ที่เห็นในสถานีคือ การงดสูบบุหรี่ แม้ว่าคนสูบบุหรี่ในญี่ปุ่นจะมีอยู่มาก แต่การงดสูบบุหรี่ตามที่สาธารณะก็ถือเป็นมารยาททางสังคมที่พึงกระทำ ป้ายแรกเป็นป้าย 「終日禁煙」 “ งดสูบบุหรี่ตลอดทั้งวัน”





禁煙( kin-en ) แปลว่าห้ามสูบบุหรี่ ตรงข้ามกับ 喫煙( kitsuen ) “ การสูบบุหรี่”

終日( shuujitsu ) เป็นภาษาเขียน มีความหมายว่า “ ทั้งวัน” เหมือนกับ 「一日中」( ichinichijuu ) คำนี้ถ้าเดาความหมายอาจเข้าใจผิดว่าเป็นวันสุดสัปดาห์ เพราะ 「終」 คือตัวจีนคำว่า 「終わり」( owari ) ที่แปลว่าจบ ที่มักเห็นตอนที่หนังอวสาน หรือรายการทีวีจบ เป็นคำที่ใช้ในภาษาเขียนเป็นหลัก



ข้างล่างป้ายเขียนว่า 「ご協力をお願いいたします」( go-kyouryoku-o onegai-itashimasu ) แปลว่า “ โปรดให้ความร่วมมือ”


ご協力 :ごきょうりょく

go-kyouryoku แปลว่า “ ความร่วมมือ” (ใส่ go- เพื่อให้สุภาพมากขึ้น)
お願いいたします  o-negai itashimasu แปลว่า “ ขอความกรุณา” เป็นรูปสุภาพมากกว่า “o-negai shimasu”

ใครใคร่สูบบุหรี่ ปัจจุบันจะมีที่จัดให้สูบบุหรี่โดยเฉพาะเรียกว่า 「喫煙場所」( kitsuen basho ) แปลตรงตัวว่า “ สถานที่สูบบุหรี่” โดยปกติ ไม่สามารถสูบบุหรี่ในรถโดยสาร แต่สำหรับสถานีนี้เพิ่มมาตรการเป็นห้ามสูบในสถานีด้วย



มารยาทลำดับต้นๆ ก่อนขึ้นรถไฟ คือ “ การวิ่งเข้าขบวนรถขณะรถไฟกำลังจะปิดประตู” คนขับรถไฟหรือนายสถานีมักจะประกาศเตือนเสมอว่า 「駆け込み乗車、お止めください。」( kakekomi jousha, o-yame kudasai ) หมายความว่า “ กรุณางดการวิ่งเข้ารถเพื่อโดยสาร”



駆け込み : かけこみ

kakekomi การวิ่งเข้า ถลาเข้า
乗車 : じょうしゃ jousha การขึ้นรถ
止める : やめる yameru หยุด เลิก
お~ください  o—kudasai กรุณา (เป็นสำนวนสุภาพ)

สาเหตุที่ต้องเตือนไม่ให้วิ่งถลาเข้ารถเพื่อให้ทันประตูปิดก็เพราะ บ่อยครั้งที่การวิ่งเข้ารถทำให้ประตูต้องเปิดออกเพื่อรับผู้โดยสาร เมื่อประตูเปิดออกอีกก็เสียเวลาในการปิดประตู ทำให้รถไฟวิ่งช้ากว่ากำหนด ซึ่งที่ญี่ปุ่นถือเป็นเรื่องซีเรียสมากหากรถไฟจะช้ากว่าเวลาถึง 1 นาที ตามรถไฟใต้ดินก็มีการรณรงค์ให้นึกถึงหัวอกผู้โดยสารท่านอื่นๆ เช่นระบุว่า การกระทำนี้เป็นการกระทำที่ “ เมวะขุ” (迷惑: meiwaku : รบกวน ) ผู้อื่น คนอีกมากมายต้องรอคุณคนเดียว



นอกจากนี้ เมื่อเข้าไปในตู้รถไฟยังอาจจะเห็นป้ายรณรงค์เรื่องมารยาทอื่นๆ อีก มารยาทเหล่านี้ถือว่าเป็นมารยาทที่พึงกระทำแต่คนญี่ปุ่นในเมืองละเลยที่จะปฏิบัติ เช่น ป้าย 「それが、マナー。」( sore-ga, manaa ) ของรถไฟสายเซบุ ซึ่งแปลว่า “ นั่นคือมารยาท”





ป้ายในชุด “ นี่คือมารยาท” จะใช้เครื่องหมายอัศเจรีย์เป็นเครื่องหมายเตือนพฤติกรรมตามรูป อย่างป้ายเตือนเรื่องการนั่งกินที่ มีข้อความเล็กๆ ระบุว่า 「座席は詰めて、ゆずりあう。」( zaseki wa tsumete, yuzuriau )


座席 : ざせき

zaseki การนั่งที่
詰める  : つめる tsumeru บีบ อัด
ゆずりあう  yuzuriau มาจาก yuzuri ที่แปลว่า “ ให้” ที่กล่าวไปแล้ว เมื่อเติม 「あう」( au ) ไปข้างหลังจะหมายถึงการกระทำต่อกัน ในที่นี้หมายถึง “ ให้แก่กัน”



รวมแล้วมีความหมายว่า “ การนั่งที่ควรนั่งเบียดกันเพื่อให้คนอื่นได้นั่งด้วย” ตามด้วยประโยครณรงค์ว่า “ นั่นคือมารยาท” มารยาทนี้คนในเมืองใหญ่ๆ มักจะละเลย เพราะคนญี่ปุ่นโดยปกติไม่ชอบนั่งเบียดๆ จะเว้นช่องว่างไว้เล็กน้อย (คนบางคนไม่ชอบที่จะให้เนื้อตัวของตนเองถูกกับคนอื่น) เมื่อคนยืนกันมากๆ บางคนก็ไม่สนใจที่จะเบียดตัวเพื่อให้คนอื่นๆ ได้นั่งด้วย จึงเกิดการนั่งกินที่บ่อยๆ แต่บางครั้งก็น่าเห็นใจ เพราะขนาดคนญี่ปุ่นบางคนก็ใหญ่มาก และรถไฟฟ้าในญี่ปุ่นมักไม่ได้กั้นล็อก บางทีคนอ้วนนั่งที่นั่งก็เหลือเพียงที่ว่างแคบๆ ที่ใครเข้าไปนั่งไม่ได้




ป้ายนี้เตือนในเรื่องกระเป๋า โดยระบุมารยาทที่พึงกระทำว่า 「リュックは手に持つ。あみ棚にのせる。」


リュック

ryukku ย่อมาจาก 「リュックサック」( ryukkusakku )) เป้สะพาย (คำยืมจากภาษาเยอรมัน Rucksack)
手に持つ  : てにもつ te ni motsu ถือไว้กับมือ
あみ棚 : あみだな  amidana หิ้งตะแกรง
のせる  noseru การบรรทุก ในที่นี้หมายถึง การวางบนหิ้ง

ป้ายนี้หมายความว่า “ เป้สะพายกรุณาถือไว้กับมือ หรือวางไว้บนหิ้งตะแกรง” เพราะว่าผู้โดยสารรถไฟบางคนวางของ หรือกระเป๋าไว้ข้างตัวทำให้เปลืองที่นั่ง จึงรณรงค์ให้มีมารยาท ให้ถือเป้ไว้กับตัว หรือไม่ก็วางไว้บนหิ้งตะแกรงที่อยู่เหนือที่นั่ง



โดยปกติหากคนไหนมีสัมภาระหนักๆ หรือเกะกะคนอื่นก็จะวางไว้บนตะแกรงเหนือที่นั่ง คนญี่ปุ่นไม่ชินกับการถือของให้ ทั้งนี้อาจเป็นเพราะอาจถูกคนที่ถือให้เชิดของไปเลย บางคนจึงถือของข้างกายตลอดแม้ว่าจะหนัก หรือไม่ก็วางไว้บนตะแกรงเพื่อไม่ให้เปลืองที่ยืนเช่นกัน แต่บางครั้งตะแกรงก็เป็นที่วางขยะต่างๆ เช่น หนังสือ นิตยสารที่คนอ่านเสร็จแล้วทิ้ง




กลับหน้าหลัก "เรียนจากป้ายสไตล์ญี่ปุ่น"
ติดตามอ่านคอลัมน์ " เรียนจากป้ายสไตล์ญี่ปุ่น " ได้เป็นประจำที่นิตยสารการศึกษาวันนี้