![]() |
![]() |
|
|
เรื่องโดย อัษฎายุทธ ชูศรี |
![]() |
| คำว่า “ มารยาท” ในภาษาญี่ปุ่นนั้นมีอยู่หลายคำ ในปัจจุบัน คำว่า 「マナー」( Manner ) ดูจะเป็นคำที่ใช้บ่อยๆ ทีเดียว “ มารยาท” ที่จะพูดถึง ณ ที่นี้ คือมารยาทต่างๆ บนรถไฟ เนื่องจากเรื่องของมารยาท เป็นเรื่องสิ่งที่ควรกระทำ ไม่ใช่กฎระเบียบตายตัว การจะบังคับขู่เข็ญให้ทุกคนกระทำตามจึงยากยิ่งกว่ากฎ ระเบียบเพราะไม่มีบทลงโทษหากฝ่าฝืน มีแต่เพียงคำตัดสินว่า “ เสียมารยาท” (失礼: shitsurei ) หรือ “ ไร้มารยาท” (無礼: burei ) หรือ “ ดูไม่น่ามอง” (行儀悪い: gyougi-warui ) ดังนั้น การรณรงค์ให้รักษามารยาท จึงปรากฏแต่เพียงป้ายชักชวนเท่านั้น |
失礼 :しつれい |
shitsurei | เสียมารยาท |
| 無礼 : ぶれい | burei | ไร้มารยาท |
| 行儀悪い : ぎょうぎわるい | gyougi-warui | ดูไม่น่ามอง |
| ระบบขนส่งมวลชนของญี่ปุ่นนั้นก้าวหน้าไปมาก ผู้คนจึงใช้บริการอย่างแน่นขนัด มารยาทอันดับต้นๆ ที่เห็นในสถานีคือ การงดสูบบุหรี่ แม้ว่าคนสูบบุหรี่ในญี่ปุ่นจะมีอยู่มาก แต่การงดสูบบุหรี่ตามที่สาธารณะก็ถือเป็นมารยาททางสังคมที่พึงกระทำ ป้ายแรกเป็นป้าย 「終日禁煙」 “ งดสูบบุหรี่ตลอดทั้งวัน” |
![]() |
![]() |
禁煙( kin-en ) แปลว่าห้ามสูบบุหรี่ ตรงข้ามกับ 喫煙( kitsuen ) “ การสูบบุหรี่” 終日( shuujitsu ) เป็นภาษาเขียน มีความหมายว่า “ ทั้งวัน” เหมือนกับ 「一日中」( ichinichijuu ) คำนี้ถ้าเดาความหมายอาจเข้าใจผิดว่าเป็นวันสุดสัปดาห์ เพราะ 「終」 คือตัวจีนคำว่า 「終わり」( owari ) ที่แปลว่าจบ ที่มักเห็นตอนที่หนังอวสาน หรือรายการทีวีจบ เป็นคำที่ใช้ในภาษาเขียนเป็นหลัก |
ข้างล่างป้ายเขียนว่า 「ご協力をお願いいたします」( go-kyouryoku-o onegai-itashimasu ) แปลว่า “ โปรดให้ความร่วมมือ” |
ご協力 :ごきょうりょく |
go-kyouryoku | แปลว่า “ ความร่วมมือ” (ใส่ go- เพื่อให้สุภาพมากขึ้น) |
| お願いいたします | o-negai itashimasu | แปลว่า “ ขอความกรุณา” เป็นรูปสุภาพมากกว่า “o-negai shimasu” |
ใครใคร่สูบบุหรี่ ปัจจุบันจะมีที่จัดให้สูบบุหรี่โดยเฉพาะเรียกว่า 「喫煙場所」( kitsuen basho ) แปลตรงตัวว่า “ สถานที่สูบบุหรี่” โดยปกติ ไม่สามารถสูบบุหรี่ในรถโดยสาร แต่สำหรับสถานีนี้เพิ่มมาตรการเป็นห้ามสูบในสถานีด้วย |
มารยาทลำดับต้นๆ ก่อนขึ้นรถไฟ คือ “ การวิ่งเข้าขบวนรถขณะรถไฟกำลังจะปิดประตู” คนขับรถไฟหรือนายสถานีมักจะประกาศเตือนเสมอว่า 「駆け込み乗車、お止めください。」( kakekomi jousha, o-yame kudasai ) หมายความว่า “ กรุณางดการวิ่งเข้ารถเพื่อโดยสาร” |
![]() |
駆け込み : かけこみ |
kakekomi | การวิ่งเข้า ถลาเข้า |
| 乗車 : じょうしゃ | jousha | การขึ้นรถ |
| 止める : やめる | yameru | หยุด เลิก |
| お~ください | o—kudasai | กรุณา (เป็นสำนวนสุภาพ) |
สาเหตุที่ต้องเตือนไม่ให้วิ่งถลาเข้ารถเพื่อให้ทันประตูปิดก็เพราะ บ่อยครั้งที่การวิ่งเข้ารถทำให้ประตูต้องเปิดออกเพื่อรับผู้โดยสาร เมื่อประตูเปิดออกอีกก็เสียเวลาในการปิดประตู ทำให้รถไฟวิ่งช้ากว่ากำหนด ซึ่งที่ญี่ปุ่นถือเป็นเรื่องซีเรียสมากหากรถไฟจะช้ากว่าเวลาถึง 1 นาที ตามรถไฟใต้ดินก็มีการรณรงค์ให้นึกถึงหัวอกผู้โดยสารท่านอื่นๆ เช่นระบุว่า การกระทำนี้เป็นการกระทำที่ “ เมวะขุ” (迷惑: meiwaku : รบกวน ) ผู้อื่น คนอีกมากมายต้องรอคุณคนเดียว |
นอกจากนี้ เมื่อเข้าไปในตู้รถไฟยังอาจจะเห็นป้ายรณรงค์เรื่องมารยาทอื่นๆ อีก มารยาทเหล่านี้ถือว่าเป็นมารยาทที่พึงกระทำแต่คนญี่ปุ่นในเมืองละเลยที่จะปฏิบัติ เช่น ป้าย 「それが、マナー。」( sore-ga, manaa ) ของรถไฟสายเซบุ ซึ่งแปลว่า “ นั่นคือมารยาท” |
![]() |
![]() |
ป้ายในชุด “ นี่คือมารยาท” จะใช้เครื่องหมายอัศเจรีย์เป็นเครื่องหมายเตือนพฤติกรรมตามรูป อย่างป้ายเตือนเรื่องการนั่งกินที่ มีข้อความเล็กๆ ระบุว่า 「座席は詰めて、ゆずりあう。」( zaseki wa tsumete, yuzuriau ) |
座席 : ざせき |
zaseki | การนั่งที่ |
| 詰める : つめる | tsumeru | บีบ อัด |
| ゆずりあう | yuzuriau | มาจาก yuzuri ที่แปลว่า “ ให้” ที่กล่าวไปแล้ว เมื่อเติม 「あう」( au ) ไปข้างหลังจะหมายถึงการกระทำต่อกัน ในที่นี้หมายถึง “ ให้แก่กัน” |
![]() |
![]() |
| รวมแล้วมีความหมายว่า “ การนั่งที่ควรนั่งเบียดกันเพื่อให้คนอื่นได้นั่งด้วย” ตามด้วยประโยครณรงค์ว่า “ นั่นคือมารยาท” มารยาทนี้คนในเมืองใหญ่ๆ มักจะละเลย เพราะคนญี่ปุ่นโดยปกติไม่ชอบนั่งเบียดๆ จะเว้นช่องว่างไว้เล็กน้อย (คนบางคนไม่ชอบที่จะให้เนื้อตัวของตนเองถูกกับคนอื่น) เมื่อคนยืนกันมากๆ บางคนก็ไม่สนใจที่จะเบียดตัวเพื่อให้คนอื่นๆ ได้นั่งด้วย จึงเกิดการนั่งกินที่บ่อยๆ แต่บางครั้งก็น่าเห็นใจ เพราะขนาดคนญี่ปุ่นบางคนก็ใหญ่มาก และรถไฟฟ้าในญี่ปุ่นมักไม่ได้กั้นล็อก บางทีคนอ้วนนั่งที่นั่งก็เหลือเพียงที่ว่างแคบๆ ที่ใครเข้าไปนั่งไม่ได้ |
![]() |
![]() |
ป้ายนี้เตือนในเรื่องกระเป๋า โดยระบุมารยาทที่พึงกระทำว่า 「リュックは手に持つ。あみ棚にのせる。」 |
リュック |
ryukku | ย่อมาจาก 「リュックサック」( ryukkusakku )) เป้สะพาย (คำยืมจากภาษาเยอรมัน Rucksack) |
| 手に持つ : てにもつ | te ni motsu | ถือไว้กับมือ |
| あみ棚 : あみだな | amidana | หิ้งตะแกรง |
| のせる | noseru | การบรรทุก ในที่นี้หมายถึง การวางบนหิ้ง |
ป้ายนี้หมายความว่า “ เป้สะพายกรุณาถือไว้กับมือ หรือวางไว้บนหิ้งตะแกรง” เพราะว่าผู้โดยสารรถไฟบางคนวางของ หรือกระเป๋าไว้ข้างตัวทำให้เปลืองที่นั่ง จึงรณรงค์ให้มีมารยาท ให้ถือเป้ไว้กับตัว หรือไม่ก็วางไว้บนหิ้งตะแกรงที่อยู่เหนือที่นั่ง |
![]() |
![]() |
โดยปกติหากคนไหนมีสัมภาระหนักๆ หรือเกะกะคนอื่นก็จะวางไว้บนตะแกรงเหนือที่นั่ง คนญี่ปุ่นไม่ชินกับการถือของให้ ทั้งนี้อาจเป็นเพราะอาจถูกคนที่ถือให้เชิดของไปเลย บางคนจึงถือของข้างกายตลอดแม้ว่าจะหนัก หรือไม่ก็วางไว้บนตะแกรงเพื่อไม่ให้เปลืองที่ยืนเช่นกัน แต่บางครั้งตะแกรงก็เป็นที่วางขยะต่างๆ เช่น หนังสือ นิตยสารที่คนอ่านเสร็จแล้วทิ้ง |
|
|
| ติดตามอ่านคอลัมน์ " เรียนจากป้ายสไตล์ญี่ปุ่น " ได้เป็นประจำที่นิตยสารการศึกษาวันนี้ |
|